Trong chuyến tham dự Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc tại New York – Hoa Kỳ, TBT Tô Lâm một lần nữa kêu gọi người Việt ở nước ngoài “khép lại quá khứ, cùng chung tay kiến tạo tương lai dân tộc”.
Thông điệp ấy nghe đẹp. Nhưng câu hỏi cốt lõi vẫn còn nguyên:
khép lại thế nào?
Ai phải khép lại?
Và bằng hành động gì?
Không ai có thể ra lệnh cho một dân tộc quên lịch sử. Người Việt trong nước có ký ức của mình. Người Việt ở nước ngoài cũng có ký ức của họ: những người cha từng ở phía bên kia, những năm tháng cải tạo, những người thân mất trên đường vượt biển.. Mỗi gia đình có một câu chuyện, một nỗi đau.
Vì thế, “khép lại quá khứ” không thể đồng nghĩa với bắt người này phải quên còn người kia được quyền nhớ.
Khép lại quá khứ không phải xóa ký ức. Mà là chấm dứt việc để quá khứ quyết định cách một con người được đối xử trong hiện tại.
Nếu một trí thức Việt Nam ở nước ngoài trở về đóng góp nhưng vẫn bị nhìn trước hết như “yếu tố nước ngoài”; nếu lý lịch gia đình, nơi cư trú hay quan điểm chính trị khác biệt vẫn có thể ảnh hưởng đến cơ hội của một người, thì những đường ranh của quá khứ vẫn chưa biến mất.
Hòa giải cũng không thể là câu chuyện một chiều.
Nếu người Việt ở nước ngoài được kêu gọi gác lại quá khứ, thì nhà cầm quyền cũng cần chứng minh điều tương tự: đừng để quá khứ trở thành căn cứ đánh giá con người hôm nay.
Muốn biết đã “khép lại” hay chưa, đừng đếm số lần khẩu hiệu được nhắc lại. Hãy nhìn vào thực tế: người Việt ở nước ngoài trở về có được đối xử bình đẳng? Người có ký ức khác với câu chuyện chính thức có được quyền kể lại lịch sử? Người có quan điểm khác biệt có được sống và làm việc bình thường trong khuôn khổ pháp luật?
Đó mới là thước đo.
Khép lại quá khứ không phải bắt người khác quên. Mà là làm cho quá khứ không còn quyền quyết định tương lai của một con người./.
