Lê Diễn Đức
Có những lãnh đạo sinh ra trong yên bình, chỉ cần cắt băng khánh thành và ký sắc lệnh. Và cũng có những người như Volodymyr Zelensky, vừa nhậm chức vài năm đã phải đối mặt với bài kiểm tra khó nhất của thế kỷ XXI: bảo vệ một quốc gia nhỏ chống lại cả cỗ máy chiến tranh khổng lồ của Nga.
Chiến tranh thì vốn đã quá khủng khiếp. Nhưng với Zelensky, khó hơn cả Nga chính là… đồng minh quan trọng nhất, nước Mỹ dưới thời một tổng thống sáng nắng chiều mưa. Ông Trump có thể chỉ trong 48 giờ chuyển từ “Zelensky là nhà độc tài không có bài nào” sang “ông ấy dũng cảm”, Ukraina có thể giành lại lãnh thổ bị Nga chiếm đóng, rồi ngay hôm sau quay lại nói Ukraina đang thua nên sẽ phải ký hòa bình theo điều kiện của Moscow. Rồi lại dọa cắt viện trợ, rồi lại thôi.
Ngoại giao với lãnh đạo như vậy khác nào đàm phán với… thời tiết: lúc giông lúc nắng, không biết 5 phút nữa là gió hướng nào.
Vậy mà Zelensky vẫn giữ được một nguyên tắc sắc lạnh: không bao giờ để sự thất thường của Trump làm xấu đi hình ảnh nước Mỹ. Vì ông hiểu, Trump chỉ ngồi đó 3 năm nữa. Nhưng nước Mỹ thì là sức mạnh mang tính nền tảng của an ninh thế giới. Mỹ không phải Trump. Mỹ còn Quốc hội, còn Tư pháp độc lập, còn hàng loạt nghị sĩ Cộng hòa không chịu “gật đầu” vô điều kiện với chủ nhân Nhà Trắng. Và hơn hết, 62% dân Mỹ (Reagan National Defense Survey) vẫn đứng về phía Ukraina.
Nhưng điểm nhiều người quên: chỗ dựa kiên định nhất của Ukraina suốt ba năm qua không phải Washington, mà là Liên minh châu Âu (EU). Khi Mỹ đôi lúc đổi giọng theo mood của Tổng thống, thì châu Âu lại giữ thế “đinh”: trừng phạt Nga liên tục; cung cấp hàng chục tỷ Euro viện trợ; mở cửa tị nạn; và quan trọng nhất là trao cho Ukraina chiếc vé bước vào tiến trình gia nhập EU. Một điều mà chỉ vài năm trước nghe còn như chuyện viển vông.
Đó là thành quả ngoại giao không phải ai cũng làm được. Zelensky đã biến bi kịch của Ukraina thành trách nhiệm của toàn châu Âu. Ông buộc EU phải hiểu rằng nếu Ukraina ngã, Nga sẽ đứng ngay trước cửa Berlin, Warsaw hay Riga. Và EU hiểu điều đó quá rõ.
Tất nhiên, trong nước không phải mọi thứ đều sáng. Vụ tham nhũng vừa rồi trong chính quyền là một đòn cực kỳ nặng khiến ông mất điểm. Nhưng cũng không nên quên: nếu muốn an toàn, ông đã có thể đưa gia đình lên máy bay rời Kyiv ngay trong những giờ đầu của cuộc xâm lược. Ông chọn ở lại. Ông chọn chiến đấu. Và đôi khi chỉ cần thế là đủ để ghi tên mình vào lịch sử.
Giữa thù trong giặc ngoài, một đối thủ khổng lồ ở phía Đông và một đồng minh “khó đoán như thời tiết” ở phía Tây, Zelensky vẫn khôn khéo chèo lái con thuyền Ukraina không chìm. Cứng khi cần cứng, mềm khi cần mềm, và luôn tỉnh táo để không đánh mất vị thế quốc gia mình trong bất kỳ cuộc mặc cả chính trị nào.
Đó là bản lĩnh của một người hiểu rất rõ: Ukraina không có lựa chọn đứng sai. Vì sau lưng họ là cả một dân tộc. Trước mặt họ là một kẻ xâm lược. Còn giữa đường đôi khi là những đồng minh yêu thương theo kiểu… thất thường!
